السيد الطباطبائي

270

مجموعه رسائل ( فارسى )

شده بوده‌اند ، طبق روايتى عبارتند از : اعراف ، يونس ، مريم ، طه ، شعراء ، نمل ، قصص ، قمر ، و ص كه جمعاً نه سوره مىشوند ، و دهمين سوره ، همان سورهء هود است . بنابراين ، شايد منظور قرآن از جملهء : « ده سوره بياوريد » ، همين جهت بوده است ؛ يعنى نظير ده سوره‌اى كه تا هنگام نزول آيهء سيزدهم از سورهء هود ، نازل شده بودند . . . . » به اين گفتار چند اعتراض وارد است : 1 . روايتى كه گوينده در ترتيب نزول سوره‌ها بر آن تكيه كرده مورد اعتماد نيست ، زيرا از « اخبار آحاد « 1 » » است ، و خالى از نقاط ضعف نيست . 2 . از ظاهر آيهء « أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ . . . » * معلوم مىشود كه كافران تهمت مجعول بودن را به همهء آيات قرآن وارد مىكردند ، و اين تهمت تنها مخصوص سوره‌هاى طولانى نبوده ، بلكه سوره‌هاى كوتاه و بلند هر دو را شامل مىشده است . 3 . ظاهراً ضمير « هاء » در كلمهء « مثله » ( در اين آيه ) به قرآن باز مىگردد ، كه در اين صورت ، معنا ندارد ما آن را به سوره‌هاى بلند و طولانى مقيد كنيم ، و چنان‌چه بگوييم ضمير به سورهء هود بر مىگردد ، يقيناً سخنى نازيبا گفته‌ايم ، زيرا معناى آن ، چنين خواهد بود كه اگر كسى ، مثلًا در سورهء « عصر » و « كوثر » ترديد دارد ، ده سوره نظير سورهء هود بياورد ! ممكن است بگويند كه چرا آيات تحدى در قرآن به اشكال متفاوت آمده است ؟ ، آن‌جا كه فرمايد : « . . . مثل اين قرآن بياورند . . . » ؛ « 2 » « . . . مثل ده سوره از قرآن را

--> ( 1 ) . اخبار آحاد [ / خبرهاى واحد ] - خبر واحد : خبرى است كه به حد تواتر نرسيده باشد ، چه آن كه راويان آن يكى باشند يا متعدد . اين خبر در مقابل خبر « متواتر » و خبر « مشهور » قرار دارد ، و درجهء اعتبارش از آن دو نازل‌تر است . خبر واحد موجب عمل مىشود ، ولى مفيد علم اليقين نيست ؛ يعنى از راه دليل ( خواه به گفتار معتمدان و امينان ، يا از طريق تواتر - كه اصلًا شك و شبهه در آن نباشد - ) به دست نيايد . اگر راويان اين خبر ، افزون از سه تن باشند ، آن را « مستفيض » نيز خوانند ) ( ر . ك : فرهنگ علوم ، ص 257 - 258 ؛ فرهنگ معين ، ج 4 ، ص 4931 ؛ نثر طوبى ، ج 2 ، ص 596 ؛ و نفائس الفنون ، ج 1 ، ص 402 . ) . ( 2 ) . اسراء ، آيه 88 . .